Akşemseddin Hazretleri ve Evlik
Asıl adı Şemseddin Muhammed bin Hamza olan Akşemseddin Hazretleri, XV. yüzyılın önde gelen âlim, mutasavvıf ve hekimlerinden biridir. Hacı Bayram-ı Veli’nin önemli halifeleri arasında yer alan Akşemseddin, hayatı boyunca ilim, irşad ve tasavvuf faaliyetlerinde bulunmuş; Anadolu’nun farklı bölgelerinde yaşamıştır. Bu yerlerden biri de İskilip’in Evlik bölgesidir.
Akşemseddin Hazretleri’nin Evlik’te bulunduğu dönemde sakin ve doğal bir ortam içerisinde ibadet, tefekkür ve irşad faaliyetlerini sürdürdüğü kabul edilmektedir. Bölgenin bugün hâlâ koruduğu sessiz ve huzurlu atmosfer, onun burada geçirdiği dönemin manevi izlerini ziyaretçilere hissettirmektedir.
Evlik’te bulunan Akşemseddin Camii, bölgenin en önemli tarihi yapılarından biridir. XV. yüzyıla uzanan geçmişiyle dikkat çeken yapı, geleneksel ahşap mimarinin güzel örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Caminin yapımında kullanılan ahşap işçiliği ve geleneksel yapı tekniği, dönemin Anadolu mimarisine ilişkin önemli izler taşımaktadır.
Caminin içerisinde Akşemseddin Hazretleri’nin inzivaya çekildiği ve ibadet ettiği rivayet edilen bir çilehane bölümü bulunmaktadır. Bu küçük alan, günümüzde ziyaretçilerin en fazla ilgi gösterdiği bölümlerden biridir. Çilehane, Akşemseddin Hazretleri’nin tasavvuf hayatını ve dünyadan uzaklaşıp manevi yoğunlaşmaya verdiği önemi hatırlatan sembolik bir mekân niteliğindedir.
Caminin çevresinde Akşemseddin Hazretleri’nin ailesi, yakınları ve takipçileriyle ilişkilendirilen mezarlar ve sandukalar bulunmaktadır. Akşemseddin’in oğullarından Nurülhüdâ’nın mezarının da burada bulunması, Evlik ile Akşemseddin ailesi arasındaki güçlü bağı göstermektedir. Bölgede bulunan tarihi çeşme ve diğer yapılar da bu kültürel bütünlüğün önemli parçalarıdır.
Akşemseddin Hazretleri, Osmanlı tarihinde özellikle İstanbul’un fethi sürecindeki rolüyle tanınmaktadır. Fatih Sultan Mehmet’in yanında bulunmuş, ona manevi destek vermiş ve bu nedenle sonraki dönemlerde “İstanbul’un Manevi Fatihi” olarak anılmıştır. Bunun yanı sıra tıp alanında da çalışmalar yapan Akşemseddin, hastalıkların insandan insana görünmeyen unsurlar yoluyla geçebileceğine ilişkin görüşleriyle bilim ve tıp tarihi açısından da dikkat çeken bir isim olmuştur.
Akşemseddin Hazretleri hayatının son dönemini Göynük’te geçirmiş ve 1459 yılında burada vefat etmiştir. Ancak Evlik’te bıraktığı kültürel ve manevi miras yüzyıllar boyunca korunmuş, bölge halkı tarafından yaşatılmıştır.
Bugün Akşemseddin Camii, çilehane, tarihi mezarlar, çeşme ve çevresindeki doğal doku birlikte değerlendirildiğinde Evlik, İskilip’in en önemli tarihi ve manevi alanlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Bu alan, geçmiş ile günümüz arasında bir köprü kurmakta ve ziyaretçilerine Anadolu’nun ilim, tasavvuf, inanç ve kültür tarihini yakından tanıma imkânı sunmaktadır.